7- Çocukların temiz ve sürdürülebilir bir çevre hakkının korunması

İlkenin Arka Planı, Amacı ve Kapsamı

Çevreye verilen zararlardan en çok etkilenen grup çocuklardır[1]. Dolayısıyla, bütün çocukların temiz ve sürdürülebilir çevre hakkı ulusal mevzuat ve uluslararası anlaşmalar ile koruma altına alınmıştır. Örneğin, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın[2] 56. Maddesi “Herkesin sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahip olduğunu belirtmektedir. 2872 Sayılı Çevre Kanunu[3] “bütün canlıların ortak varlığı olan çevrenin, sürdürülebilir çevre ve sürdürülebilir kalkınma ilkeleri doğrultusunda korunmasını sağlamayı” amaçlamaktadır. Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme, çevre kirlenmesinin tehlike ve zararlarının göz önüne alınmasını (Madde 24.2.c) çocuğun olabilecek en iyi sağlık düzeyine kavuşmasının bir ön koşulu olduğunu vurgulamaktadır. Birleşmiş Milletler tarafından hazırlanan “Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları” da tüm ülkelere, kendi önceliklerine ve dünyanın karşı karşıya olduğu çevre sorunlarına uygun olarak benimseyecekleri açık rehberlik sunmaktadır[4].

Turizm sektörü, çevrenin korunması ve sürdürülebilir bir çevre anlayışının sağlanması bakımından çok önemli ve hassas bir role sahiptir. Turizm sektörü, genellikle doğal dengenin çok duyarlı olduğu doğal kaynaklar (deniz kıyıları, ormanlık alanlar, ulusal parklar vb.) ve insan yapısı kaynaklar (tarihi kent dokuları, arkeolojik alanlar vb.) gibi yerlerde gelişmektedir[5]. Bu sebeple, turizm sektörü bir yandan çocukların çevre ile iç içe yaşayıp çevre konusunda bilinç kazanma fırsatına sahip olmasını sağlayabilmekte; öte yandan dikkatli olunmadığı durumlarda çevreye geri döndürülemez zarar verme riskini taşıyabilmektedir. Çevreye verilen geri döndürülemez zararlar ise en çok çocukları etkilemektedir. Dolayısıyla, çevre ve kaynak kullanım stratejilerini planlama ve uygulama aşamalarında, iş faaliyetlerinin çevreye verilen zarar veya doğal kaynaklara erişimi azaltmak da dahil olmak üzere çocuk haklarını olumsuz etkilememesi konusuna özen gösterilmesi[6] gerekmektedir. Bu kapsamda aşağıdaki hususlara dikkat edilmelidir.

Öncelikle, çocukların temiz bir çevre hakkına saygı duyulması ve özellikle kaynak kullanımının sürdürülebilir bir çevre anlayışını desteklemesi gerekmektedir. Turizm işletmeleri faaliyetleri gereği birçok doğal kaynağı kullanmakta ve müşterilerinin hizmetine sunmaktadır. Bu kaynakların verimli kullanımı ve israf edilmemesi için kaynak planlamasının çok iyi yapılması önemlidir. İşletmenin hizmetlerini kullanan müşterilerin de aynı hassasiyeti göstermeleri için bilgilendirici yayınlar, işaretler ve uyarılar işletmelerin ilgili alanlarına yerleştirilmelidir.

Tesislerin, tesislerde ve tesis dışında yapılan faaliyetlerin çevreye ve doğal kaynaklara zarar vermemesi aynı şekilde önemli bir husustur. Deniz suyunun atıklar ile kirletilmemesi, kanalizasyon atıklarının su kaynaklarına verilmemesi, çöplerin itinalı bir şekilde depolanması ve bertaraf edilmesi, kontrolsüz yapılaşma olmaması gibi hususlar, çocukların doğal kaynaklara erişiminin kısıtlanmaması bakımından önem arz etmektedir[7]. Bu kapsamda, turizm işletmelerinin Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından yayınlanan “Sıfır Atık Yönetim Sistemi Uygulama Kılavuzu[8]” çerçevesindeki önleme, azaltma, tekrar kullanım, geri dönüşüm, enerji geri kazanımı ve bertaraf konularına öncelik vererek gerekli düzenlemeleri yapmaları beklenmektedir.

Son olarak, çocukların bulundukları ortamlarda ve öğrenmeye en açık oldukları çağlarında doğa, çevre ve sürdürülebilirlik gibi kavramlar konusunda bilinçlendirilmesine özen gösterilmesi, turizm işletmelerinin en önemli çekim faktörlerinden biri olan doğal güzelliklerin uzun vadede korunmasını sağlayacağı düşünülmektedir. Bu kapsamda, işletmeler çocuklar için çevre teması ile özel aktiviteler düzenleyebilir; çevre ve sürdürülebilirlik konuları çocuk kulüplerinde çocukların anlayabileceği bir dilde işlenebilir.


 

İlke No

Eylem

Gösterge No

Göstergeler

İlgili Personel

7.1

Çocukların temiz bir çevre hakkına saygı duyulması ve kaynaklar kullanılırken sürdürülebilir bir çevre anlayışının desteklenmesi

7.1.1

İşletmenin çevre koruma ve sürdürülebilirlik politikası var mı?

İşletme Yönetimi

7.1.2

İşletmenin kaynakların verimli kullanılması için bir stratejisi/politikası mevcut mu?

7.1.3

İşletme müşterilerine kaynakların verimli kullanımına yönelik bilgilendirme yapıyor mu?

7.1.4

Bilgilendirme çocukların anlayabileceği bir dilde yapılıyor mu?

7.2

Tesislerin ve tesislerde yapılan faaliyetlerin çevreye ve doğal kaynaklara zarar vermemesi; çocukların bu kaynaklara erişiminin kısıtlanmaması

7.2.1

Tesisler inşa edilirken çevreye ve doğal yaşama zarar vermiş mi?

İşletme Yönetimi


Bakım Onarım Hizmetleri

7.2.2

Tesisler mevcut halleri ile çevreye veya doğal kaynaklara zarar veriyor mu?

7.2.3

Tesislerde yapılan faaliyetler sonucu doğal kaynaklara dolaylı ya da dolaysız zarar veriliyor mu?

7.2.4

Var ise, tesislerde yapılan faaliyetler sonucu çevreye verilen zararlar çocukların bu kaynaklara erişimini kısıtlıyor mu?

7.2.5

İşletme Sıfır Atık Yönetim Sistemi Uygulama Kılavuzunu uyguluyor mu?


7.3

Çocukların doğa, çevre ve sürdürülebilirlik gibi kavramlar konusunda bilinçlendirilmesine özen gösterilmesi

7.3.1



İşletmeler, çocuklara yönelik bilinçlendirme aktiviteleri yapıyorlar mı?



Çocuk Kulübü

7.3.2

Çocuk kulüplerinde işlenen konular arasında çevre ve sürdürülebilirlik konuları var mı?


Kullanılabilecek Eğitim Materyalleri

Özel Raportörün Güvenli, Temiz, Sağlıklı ve Sürdürülebilir Bir Ortamdan Yararlanma ile İlgili İnsan Hakları Yükümlülükleri Konusunda Raporu.

Referans

  • Çocuk Hakları ve İş İlkeleri Madde 7, UNICEF



[1] Birleşmiş Milletler İnsan Hakları ve Çevre Özel Raportörü (2018). Özel Raportörün Güvenli, Temiz, Sağlıklı ve Sürdürülebilir Bir Ortamdan Yararlanma ile İlgili İnsan Hakları Yükümlülükleri Konusunda Raporu. https://undocs.org/A/HRC/37/58

[2] Türkiye Cumhuriyeti Anayasası. https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.2709.pdf

[3] 2872 Sayılı Çevre Kanunu, https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.2872.pdf

[4] Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları, https://www.tr.undp.org/content/turkey/tr/home/sustainable-development-goals.html

[5] Kızılırmak, İ. (2011). Dünyada ve Türkiye'deki Turizm İşletmelerinde Çevre Korumaya Yönelik Uygulamalar: Amacı ve Önemi. Sosyal Bilimler Dergisi 2011, (2), 1-12. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/100764

[6] Unicef, The Global Compact, Save The Children (2012). Children’s Rights and Business Principles. https://resourcecentre.savethechildren.net/node/5717/pdf/5717.pdf

[7] Bu konuda Turizm Tesislerinin Niteliklerine ilişkin Yönetmeliğin 17/4 maddesi çocuk odaklı içerikle desteklenebilir.

[8] Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Sıfır Atık Yönetim Sistemi Uygulama Kılavuzu. https://sifiratik.gov.tr/content/files/uploads/24/TURIZM.pdf

Çocuk Dostu Turizm Danışma Kurulu desteği ile hazırlanan ve 10 maddeden oluşan  Çocuk Dostu Turizm Rehber İlkeleri ile  turizm sektöründe çocuk haklarına bütüncül, sistematik ve kapsayıcı bir yaklaşım sağlanması hedeflenmektedir.