3- Çocuk Haklarına Tanıtım ve Reklamcılık Faaliyetlerinde Özen Gösterilmesi ve Saygılı Olunması

İlkenin Arka Planı, Amacı ve Kapsamı

Özellikle internet teknolojilerinin gelişmesi ve yaygınlaşması ile tanıtım ve reklamcılık faaliyetleri daha geniş bir alana yayılma imkânı bulmuştur. Bu yayılım etkileşime girilen kullanıcı/potansiyel müşteri ve üretilen içerik sayısının çok hızlı bir şekilde artmasını da beraberinde getirmiştir. Ancak, kullanıcı ve içerik sayısının bu denli artması bazı riskleri de barındırmaktadır. Firmalarca hazırlanan içeriklerin taşıdığı risklere maruz kalan kişilerden en korunmasız olanı çocuklardır[1]

Çocuklar, reklam faaliyetleri içerisinde iki farklı şekilde bulunabilmektedir. Çocuklar reklamların bazen öznesi, genellikle de tüketicisi olarak karşımıza çıkmaktadır. Bir başka deyiş ile, birçok turizm işletmesi, pazarlama stratejisi olarak reklamlarında çocukları kullanmaktadır ve reklamlar ile çocukların ilgisini çekmeye çalışmaktadır. Bu bağlamda, reklam stratejileri oluşturulurken, reklam araçları (reklam filmleri, posterler, sloganlar vb.) hazırlanırken birçok husus dikkate alınmalıdır.

Öncelikle, reklamlarda yer alan çocuklar, reklamlarda yaşlarına uygun rollerde, kişisel gelişimlerine uygun ve gelecekte hayatlarını olumsuz etkilemeyecek bir biçimde yer almalıdır. Örneğin, yürürlükteki ulusal yasalar çerçevesinde yasal sayılsın ya da sayılmasın, cinsellik vurgulu, çıplak ya da yarı çıplak çocuk görüntüleri çocuğa daha sonraki yaşamında, özellikle bu görüntüler çevrim içi dağıtıma sokulduğunda çeşitli yollardan zarar verebilir. Çocukların bu şekilde poz vermeleri suç sayılmayabilir; ancak, görüntülerin yayılması çocuğun (daha sonra da yetişkinin) mahremiyetinin ciddi anlamda ihlali anlamına gelebilir[2].

Çocuklar, reklamlarda bazen kanıksanmış toplumsal cinsiyet rolleri içerisinde bulunabilmektedir. Bu rollerin pekiştirilmemesi için çocukların yalnızca çocuk oldukları üzerinde durulmalı ve verilen rollerde sadece çocuk olma özellikleri taşımaları oldukça önemlidir[3].

Öte yandan çocuklar turizm işletmelerinin yürüttüğü pazarlama ve reklamcılık faaliyetlerinin en önemli tüketici gruplarından bir tanesidir. Bu kapsamda, reklamlarda verilen hizmetler, sunulan ürünlerle ilgili bilgiler doğru ve eksiksiz olmalı, yanıltıcı olmamalıdır; çocuklara- ebeveynlerine bilinçli kararlar vermeleri için yol göstermelidir. Ayrıca, reklamlar çocuklar için olumsuz özendirmeye (şiddet, sağlıksız beslenme, ayrımcılık vb.) sebep olmayan nitelikte olmalıdır. Bu şekilde içeriklerin sunulması, henüz gelişim ve öğrenme çağında olan, doğruyu ve gerçeği ayırt etme becerisine sahip olmayan çocuklar açısından tehlike arz edebilmektedir[4].

Çocuklar hem geleneksel hem de yeni/dijital medya[5] araçları ile yayımlanan reklamları takip etmektedir. Geleneksel medya araçları ile yayımlanan reklamlar, yukarıda bahsedilen riskleri barındırma ihtimaline sahip olmakla birlikte, büyük ölçüde ön denetimden geçirilmekte ve herhangi bir olumsuz durum halinde yayından kaldırılabilmektedir. Ancak, günümüzde reklamlar veya reklam amacı taşıyan içerikler yeni/dijital medya araçları ile farklı platformlarda yayınlanabilmektedir. Birçok kullanıcı tarafından paylaşılan bu içeriklerin olumsuz bir durum halinde tamamen kontrol edilebilmesi mümkün olmamaktadır.

Bu bağlamda, çocuklar bakımından en riskli durumlardan biri teknolojinin gelişmesi ile birlikte dijital tanıtım ve reklamcılık faaliyetlerinin anlık olarak gerçekleştirilmesidir. Gerek işletme yönetimleri gerekse de işletme personeli işletmenin reklamını/tanıtımını yapmak için anlık görselleri (fotoğraf, video vb.) sosyal medya ortamlarında çeşitli formatlarda (story, tweet, snapshot vb.) paylaşabilmektedir. Bu içerikler, çoğu zaman herhangi bir ön kontrol/denetim olmadan yayınlanmakta; hem içeriklerde bulunan çocuklar hem de içeriği izleyen çocuklar bakımından riskler doğurabilmektedir. Bu sebeple, özellikle reklam amaçlı içerik yayımlayan işletme personeline, 6698 Sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu[6] kapsamındaki sorumlulukları hakkında bilgi verilmeli, içeriklerin taşıyabileceği potansiyel riskler hakkında bilgilendirme yapılmalı, yeni medya üzerinden yapılan ve çocukların bulunduğu paylaşımlarda azami dikkatin gösterilmesi gerektiği eğitimlerde aktarılmalıdır.




 

İlke No

Eylem

Gösterge No

Göstergeler

İlgili Personel

3.1

Çocukların reklamlarda, yaşlarına uygun rollerde, kişisel gelişimlerine katkı sağlayacak ve gelecekte hayatlarını olumsuz etkilemeyecek bir biçimde yer alması

3.1.1

İşletmenin reklamlarında çocuklar kullanılıyor mu? Kullanılıyor ise kendilerinden ve ailelerinden onam alınmış mı?

İşletme Yönetimi


Satış, Pazarlama


Kurumsal İletişim

3.1.2

Çocuklar reklamlarda yaşlarına uygun rollerde, kişisel gelişimlerine uygun ve gelecekte hayatını ve ruhsal gelişimini olumsuz etkilemeyecek bir biçimde görünüyor mu?

3.1.3

Çocuğa daha sonraki yaşamında zarar verebilecek cinsellik vurgulu, çıplak ya da yarı çıplak çocuk görüntüleri reklamlarda kullanılıyor mu?

3.1.4

Çocukların bulunduğu reklam materyalleri alanında uzman personelin kontrolünden geçiyor mu?

3.1.5

İşletme personeline Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamındaki sorumlulukları hakkında bilgi verilmiş mi?

3.1.6

İşletme personelinin yaptığı anlık paylaşımlarda çocukların ailelerinden izin alınıyor mu?

3.1.7

İşletme personeline yapılan paylaşımların risklerine ilişkin eğitim verilmiş mi?

3.2

Çocuklara yönelik saygılı içerikler geliştirilmesi

3.2.1

Reklam içerikleri çocuk haklarına saygılı bir şekilde geliştiriliyor mu?

İşletme Yönetimi


Satış, Pazarlama


Kurumsal İletişim

3.2.2

Reklam içeriklerinde olumsuz özendirme mevcut mu?

3.2.3

Reklam içeriklerinde kanıksanmış toplumsal cinsiyet rollerinin kullanılmamasına özen gösteriliyor mu?

3.2.4

Reklamlar çocukların anlayabileceği bir şekilde kurgulanıyor mu?


Kullanılabilecek Eğitim Materyalleri

  • Çocukların Cinsel Sömürü ve Cinsel İstismardan Korunması için Terimler & Kavramlar Kılavuzu (Lüksemburg Kılavuzu)

Yeni Medya ve Çocuğa Karşı Şiddet Politika Belgesi

Referans

  • Çocuk Hakları ve İş İlkeleri Madde .6, UNICEF



[1] Kor, İ. Uygur, M. (2018). Yeni Medya ve Çocuğa Karşı Şiddet Politika Belgesi -

http://www.cocugasiddetionluyoruz.net/storage/app/uploads/public/5d1/f34/9b0/5d1f349b0764e987738150.pdf

[2]SGreijer, S., Doek, J. (2016). Çocukların Cinsel Sömürü ve Cinsel İstismardan Korunması için Terimler & Kavramlar Kılavuzu

http://cocukdostuturizm.org/assets/documents/publications/document-publications-luxembourg-guideline-20190515114545.pdf

[3] Ezmeci F., Söylemez E.T.Ç, Akgül E., Akman, B. (2017). “Çocukların Yer Aldığı Reklamların Çocuklara ve Yetişkinlere Verilen Mesajlar, Roller ve Cinsiyete Yönelik Ayrımcılık Unsurları Açısından İncelenmesi.” İletişim Dergisi, http://iletisimdergisi.gsu.edu.tr/tr/download/article-file/322257

[4] İbid.

[5] Yeni Medya, internet ve telekomünikasyon teknolojilerinin olağanüstü bir hız ile gelişmesi ve maliyetlerin düşmesi ile dijital ortamlarda ortaya çıkan, kullanıcıların sadece tüketici olmadığı, aksine aktif olarak içerik ürettiği, zaman ve mekândan bağımsız olarak birbirleri ile etkileşime girdiği platformlar olarak tanımlanabilir. (Yeni Medya ve Çocuğa Karşı Şiddet Politika Belgesi)

http://www.cocugasiddetionluyoruz.net/agin-yayinlari/yeni-medya-ve-cocuga-karsi-siddet-politika-belgesi

[6] 6698 Sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.6698.pdf

Çocuk Dostu Turizm Danışma Kurulu desteği ile hazırlanan ve 10 maddeden oluşan  Çocuk Dostu Turizm Rehber İlkeleri ile  turizm sektöründe çocuk haklarına bütüncül, sistematik ve kapsayıcı bir yaklaşım sağlanması hedeflenmektedir.