1 - Çocuk Haklarının Gözetilmesi ve Çocukların Şiddetten Korunması İçin Politikaların Belirlenmesi

İlkenin Arka Planı, Amacı ve Kapsamı

  • Turizm sektörü, çocukların en çok etkileşimde bulunduğu sektörlerden biridir. Bu etkileşim, çocuk haklarının korunması ve desteklenmesi bakımından çeşitli fırsatlarla[1] birlikte birçok riski[2] de beraberinde getirmiştir. Bu fırsatlar ve riskler, özellikle turizm sektörü paydaşlarının çocuk hakları konusunda daha sistematik bir yaklaşım ve yöntem izlemesi zorunluluğunu doğurmuştur.

Mevcut ulusal ve uluslararası belgeler, turizm sektöründe çocuk haklarının korunması ve çocuğa karşı şiddetin önlenmesine ilişkin çeşitli maddelere sahip olmakla beraber (“Turizm Etiği Evrensel İlkeleri” The Code,[3] vb. gibi) çocuk haklarının korunması ve çocuğa karşı şiddetin önlenmesi için sistematik ve bütüncül bir yaklaşım sunmamaktadır. Sistematik ve bütüncül bir yaklaşım, ancak çocuk haklarına ilişkin bir politika belgesi hazırlanarak veya mevcut politikalara entegre edilerek oluşturulabilir.

Çocuk hakları politika belgesi”, işletmenin en yüksek yönetim kademesinin uluslararası çocuk hakları standartlarına saygı duymayı kamuya açık bir şekilde taahhüt ettiği; bu taahhütle birlikte çocuk haklarına ilişkin potansiyel riskleri tanımladığı; bu riskleri önlemek, hafifletmek veya sebep olabileceği herhangi bir olumsuz etkiyi gidermek için çeşitli politikalar ve yöntemleri içeren belge[4] olarak tanımlanabilir.

Politika belgesi, işletmenin operasyonları, ürünleri veya hizmetleriyle doğrudan bağlantılı personel, iş ortakları ve diğer paydaşlarından çocuk haklarına ilişkin beklentilerini ortaya koymalıdır. Her ne koşulda olursa olsun, çocuk hakları politikası asgari olarak Türkiye’nin kabul etmiş olduğu uluslararası çocuk hakları sözleşmeleri ve ulusal mevzuat ile uyumlu olmalıdır. Uluslararası ve ulusal standartların ötesinde politikaların belirlenmesi, turizm işletmelerini rakiplerinden olumlu bir şekilde ayıran, sektörde öncü konumuna getirebilecek bir girişim olacaktır.

Her işletmeye uyumlu tek bir çocuk hakları politikasından bahsetmek mümkün değildir. Her turizm işletmesinin çalıştığı ortama, büyüklüğüne, operasyon genişliğine, kurum kültürüne göre değişen bir fırsat ve risk potansiyeli bulunmakta, bu potansiyel zaman içerisinde değişikliğe uğrayabilmektedir.

Bu noktada, yapılacak teknik değerlendirme (durum tespiti, due dilligence[5]) çocuk hakları politikasının oluşturulması ve geliştirilmesi için kullanılabilecek önemli bir araç/süreçtir. Teknik değerlendirme, işletmelerin karar alma ve risk yönetim sistemlerinin önemli bir parçası olmakla birlikte; çocuk hakları konusunda mevcut ve olası etkilerinin belirlenmesi, önlenmesi, azaltılması ve hesap verilebilirlik süreci olarak tanımlanmaktadır[6],[7].

Yapılan teknik değerlendirme çalışması sonucunda, işletme çocuk hakları bakımından sahip olduğu fırsat ve riskleri daha iyi tanıyacak; çocuk hakları politika belgesinin hazırlanması için bir temel oluşturacak veya ilk planda oluşturduğu çocuk hakları politikasını güncelleyerek sağlamlaştırma imkanına sahip olacaktır. Sonuç olarak, turizm işletmeleri kendileri için özelleştirilmiş ve sürekli güncellenen çocuk hakları politikası ile[8]:

Çocuk haklarının, işletmenin bütün faaliyetlerinde gözetilmesi için bir temel oluşturma,

İşletme personelinin çocuk hakları konusundaki farkındalığını yükseltme,

Paydaşların (hükümetlerin, yatırımcıların, müşterilerin) çocuk haklarının korunması konusundaki beklentilerini karşılama,

Çocuk haklarını faaliyetlerinin merkezine alarak ve sağladıkları şeffaflık ile paydaşlarına güven sağlama,

Çocuk haklarına ilişkin oluşabilecek riskleri belirleme ve

İyi uygulama örneği olarak sektördeki rakiplerinin önüne geçme fırsatına sahip olacaklardır.


Hem bu ilkenin hem de rehberde belirtilen diğer ilkelerin uygulanması için çocuk haklarına ilişkin konuların koordinasyonundan sorumlu personelin belirlenmesi gerekmektedir. İşletmeler, çocuk hakları alanında deneyimli olan veya “Çocuk Dostu Turizm Projesi” kapsamında eğitim alan personellerini bu görev için değerlendirebilirler. Uzun vadede, başta “Turizm Tesislerinin Belgelendirilmesine ve Niteliklerine İlişkin Yönetmelik[9]” olmak üzere turizm mevzuatına, tesislerde çalıştırılması zorunlu sertifikalı personel arasına çocuk haklarında eğitimli personel eklenmesi, turizm sektörünün çocuk hakları alanında öncü sektör rolünü koruması için önemli bir adım olacaktır.





 

İlke No

Eylem

Gösterge No

Göstergeler

İlgili Personel

1.1

Çocuk Hakları Politika Belgesinin Oluşturulması / Geliştirilmesi

1.1.1

İşletmenin çocuk hakları politika belgesinin oluşturulması/geliştirilmesi için bir planlama yapılmış mı?

İşletme Yönetimi


İnsan Kaynakları

1.1.2

Çocuk hakları politika belgesi uluslararası ve ulusal standartlar ile örtüşüyor mu?

1.1.3

Politika belgesi, işletmenin operasyonları, ürünleri veya hizmetleriyle doğrudan bağlantılı personel, iş ortakları ve diğer paydaşlarından çocuk haklarına ilişkin beklentilerini ortaya koyuyor mu?

1.1.4

İşletme personeline çocuk hakları alanındaki görev ve sorumlulukları bildirilmiş mi?

1.1.5

Görev ve sorumlulukların uygulanma süreci izleniyor mu?

1.2

Durum Tespitinin Gerçekleştirilmesi[10]

1.2.1

Çocuk hakları risklerini ölçmek için kendi faaliyetleri yoluyla veya ticari ilişkilerinin bir sonucu olarak dahil olabilecekleri mevcut veya olası olumsuz çocuk hakları etkileri tanımlanıyor mu?

İşletme Yönetimi


İnsan Kaynakları

1.2.2

Olumsuz çocuk hakları etkileri var ise, bu etkilerin azaldığını/ortadan kalktığını teyit edebilmek için önlemler alınmış mı ve bu önlemlerin etkinliği izleniyor mu?

1.2.3

Olumsuz çocuk hakları etkileri var ise, risklerden etkilenen çocuklar ve/veya temsilcileri ile etkili bir danışma süreci yürütülüyor mu?

1.2.4

Olumsuz çocuk hakları etkileri var ise, çocuk hakkı ihlalinden etkilenen çocuklar için iyileştirme faaliyetlerinde bulunuyor mu?

1.2.5

Etki değerlendirme sürecinde elde edilen bulgular departmanların sorumluluk ve görev tanımları ile bütünleştiriliyor mu?

1.2.6

Durum tespit sürecinde çocuk hakları alanında uzmanların deneyimlerinden faydalanılıyor mu?

1.3

Çocuk Haklarına İlişkin Koordinasyondan Sorumlu Personelin Belirlenmesi

1.3.1

Çocuk haklarına ilişkin koordinasyondan sorumlu personel belirlenmiş mi?

İnsan Kaynakları

1.3.2

Çocuk haklarına ilişkin koordinasyondan sorumlu personelin görev ve sorumlulukları tanımlanmış mı?



Kullanılabilecek Eğitim Materyalleri

Turizm Sektöründe Çocuk Haklarının Korunması El Kitabı

Çok Uluslu Şirketler için OECD Rehberi

Güvenilir İş Dünyası için OECD Durum Tespiti Rehberi

İş Dünyası ve İnsan Hakları Rehber İlkeleri 

Referans

Çocuk Hakları ve İş İlkeleri, 1. Madde


[1] Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’nin 31. Maddesinde belirtilen, dinlenme, boş zaman değerlendirme, oynama ve yaşına uygun eğlence etkinliklerinde bulunma ve kültürel ve sanatsal yaşama serbestçe katılma vb. haklarının gerçekleştirilmesi fırsatı. https://www.unicef.org/turkey/%C3%A7ocuk-haklar%C4%B1na-dair-s%C3%B6zle%C5%9Fme

[2] Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’nin 19 Maddesinde belirtilen şiddet ve ihmal, 32. Maddesinde belirtilen ekonomik sömürü, şiddet, 34. Maddesinde belirtilen cinsel istismar ve sömürü, 35. Maddesinde belirtilen kaçırılma çocuk ticareti gibi riskler.

[3] Türkiye’de The Code’u imzalayan 7 turizm işletmesi bulunmaktadır. Bu işletmeler; Bilkent Otel, Atlı Otel, Duja Bodrum Otel, Invista Belek Otel, Wow Bodrum Otel, Kahin Turizm, Wyndham Ankara Otel’idir.

[4] United Nations Global Compact Office and Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights, (2011). A Guide for Business How to Develop a Human Rights Policy, s.4. Tanım insan hakları politikası tanımından uyarlanmıştır.

https://www.ohchr.org/Documents/Publications/DevelopHumanRightsPolicy_en.pdf

[5] “Due dilligence” çeşitli kaynaklarda “Gerekli özeni gösterme” veya “teknik değerlendirme” kavramları ile kullanılmaktadır.

[6] OECD (2011). OECD Guidelines for Multinational Enterprises, 2011 Edition. S.23, http://mneguidelines.oecd.org/OECD-Due-Diligence-Guidance-for-Responsible-Business-Conduct.pdf

[7] Turizm işletmeleri, etkin bir durum tespit sürecinin yürütülebilmesi için durum tespiti süreçlerinin detaylı bir şekilde aktarıldığı Güvenilir İş Dünyası için OECD Durum Tespiti Rehberi’nden faydalanabilir. OECD, (2018). OECD Due Diligence Guidance For Responsible Business Conduct http://mneguidelines.oecd.org/OECD-Due-Diligence-Guidance-for-Responsible-Business-Conduct.pdf

[8] United Nations Global Compact Office and Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights (2011). A Guide for Business How to Develop a uman Rights Policy. https://www.ohchr.org/Documents/Publications/DevelopHumanRightsPolicy_en.pdf

[9] Turizm Tesislerinin Niteliklerine İlişkin Yönetmelik, https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2019/06/20190601-16.pdf

[10] Bu eyleme ilişkin göstergeler oluşturulurken ilgili yayından faydalanılmıştır. United Nations (2011). Guiding Principles on Business and Human Rights; Implementing the United Nations “Protect, Respect and Remedy” Framework. S.19. https://www.ohchr.org/documents/publications/guidingprinciplesbusinesshr_en.pdf


Çocuk Dostu Turizm Danışma Kurulu desteği ile hazırlanan ve 10 maddeden oluşan  Çocuk Dostu Turizm Rehber İlkeleri ile  turizm sektöründe çocuk haklarına bütüncül, sistematik ve kapsayıcı bir yaklaşım sağlanması hedeflenmektedir.